Maurice Nicolls Psychological Commentaries on the Teaching of Gurdjieff and Ouspensky (1952) is een praktische uitwerking van de ideeën uit de Vierde Weg. Nicoll, zelf arts en leerling van Gurdjieff en Ouspensky, vertaalt hun vaak abstracte systeem naar dagelijkse psychologische observaties en oefeningen. De kern: de mens leeft grotendeels mechanisch, gestuurd door automatische reacties, overtuigingen en emotionele patronen. Werk begint met het zien van die mechaniek zonder jezelf ermee te vereenzelvigen.

Nicoll benadrukt het onderscheid tussen “essentie” (wat aangeboren en echt is) en “persoonlijkheid” (aangeleerd gedrag en sociale maskers). Innerlijke groei vraagt dat je persoonlijkheid observeert en relativeert, zodat essentie zich kan ontwikkelen. Hij beschrijft hoe negatieve emoties, innerlijk gepraat en voortdurende identificatie met gedachten energie verspillen en bewustzijn vernauwen. Het doel is niet onderdrukken, maar zien wat er gebeurt terwijl het gebeurt. Dat opent ruimte voor een andere reactie.

Een terugkerend thema is zelfherinnering: gelijktijdig bewust zijn van jezelf en van wat je doet. Volgens Nicoll vormt dat de kernpraktijk die een mens minder fragmentarisch maakt. Daarnaast bespreekt hij de noodzaak van bewuste inspanning, het verdragen van innerlijke frictie en het werken met tegenslag als materiaal voor ontwikkeling. Het systeem ziet het dagelijks leven – werk, relaties, irritaties – als oefenterrein.

De commentaren zijn opgebouwd uit korte essays en notities voor leerlingen. Ze leggen nadruk op discipline, eerlijk zelfonderzoek en langdurige praktijk in een groep of schoolcontext. Nicoll presenteert de leer niet als theorie, maar als een methode om meer aanwezigheid, innerlijke samenhang en realistisch zelfinzicht te ontwikkelen.