Donald Nathanson beschrijft in Shame and Pride schaamte als een van de meest bepalende menselijke emoties. Volgens Nathanson ontstaat schaamte wanneer een gevoel van verbinding, waardering of trots plotseling wordt onderbroken. Iemand voelt zich afgewezen, tekortschieten of gezien op een pijnlijke manier.
Schaamte raakt volgens hem direct aan identiteit. Het gaat niet alleen over wat iemand doet, maar vooral over hoe iemand zichzelf ervaart tegenover anderen. Daardoor kan schaamte diep en langdurig doorwerken.Nathanson beschrijft dat mensen vaak automatisch reageren op schaamte zonder zich daarvan bewust te zijn. Hij noemt vier veelvoorkomende reacties:- terugtrekken en vermijden - jezelf aanvallen - anderen aanvallen - doen alsof er niets aan de hand isDeze reacties beschermen tijdelijk tegen pijn, maar kunnen relaties en zelfbeeld beschadigen wanneer ze langdurig blijven bestaan.Daarnaast laat Nathanson zien dat trots en schaamte nauw verbonden zijn. Mensen hebben behoefte aan erkenning, verbinding en waardigheid. Wanneer die behoeften gezond vervuld worden, ontstaat gezonde trots en zelfvertrouwen. Wanneer verbinding wegvalt of vernedering ontstaat, groeit schaamte.Volgens Nathanson is herstel alleen mogelijk wanneer schaamte herkend en bespreekbaar wordt. Mensen hebben veilige relaties nodig waarin zij zichzelf niet hoeven verbergen. Pas dan kan schaamte langzaam veranderen in meer zelfacceptatie, verbinding en emotionele vrijheid.