In De zin van het bestaan laat Viktor Frankl zien dat mensen zelfs onder de zwaarste omstandigheden betekenis kunnen vinden. Zijn ideeën zijn gevormd door zijn ervaringen in concentratiekampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daar zag hij dat mensen niet alleen leven van voedsel of veiligheid, maar ook van hoop en een doel.
Volgens Frankl is de belangrijkste menselijke drijfveer niet plezier of macht, maar het zoeken naar zin. Wie weet waarvoor hij leeft, kan veel verdragen. Zin is niet iets algemeens dat voor iedereen hetzelfde is. Ieder mens moet die zelf ontdekken in de concrete situatie van het moment.
Frankl noemt drie wegen naar betekenis. De eerste is iets waardevols scheppen of doen, zoals werken, zorgen of bijdragen. De tweede is liefde en het ervaren van schoonheid, natuur of kunst. De derde is de houding die iemand kiest tegenover onvermijdelijk lijden. Als pijn niet veranderd kan worden, blijft vrijheid bestaan in de manier waarop iemand ermee omgaat.
Een belangrijk begrip in het boek is verantwoordelijkheid. Vrijheid betekent volgens Frankl niet doen wat je wilt, maar antwoorden op wat het leven van je vraagt. Mensen zijn geen speelbal van omstandigheden. Er blijft altijd ruimte om een innerlijke keuze te maken.
De boodschap van het boek is hoopvol en realistisch. Lijden wordt niet romantisch gemaakt, maar gezien als deel van het bestaan. Tegelijk benadrukt Frankl dat een mens meer is dan zijn verleden of zijn pijn. Betekenis, waardigheid en richting blijven mogelijk, zelfs in moeilijke tijden.